ધોરણ 9 વિજ્ઞાન પાઠ 3 : પરમાણુઓ અને અણુઓ સ્વાધ્યાયનું સોલ્યુશન

 

Q-1. માગ્યા મુજબ જવાબ આપો :

1. ઓક્સિજન અને બોરોન ધરાવતા એક સંયોજનના 0.24 g નમૂનામાં 0.096 g બોરોન અને 0.144 g ઓક્સિજન હાજર છે, તો વજનથી સંયોજનના ટકાવારી પ્રમાણની ગણતરી કરો.

સંયોજનમાં તત્વનું ટકાવાર પ્રમાણ  = તત્વનું પ્રમાણ / સંયોજનનું વજન * 100

બોરોનનું ટકાવાર પ્રમાણ = 0.096 / 0.24 * 100

                                      = 0096/1000 / 024/100 * 100

                                       = 40

ઓક્સિજનનું ટકાવાર પ્રમાણ = 0.144 / 0.24 * 100

= 0144/1000 / 024/100 * 100

= 60

બોરોન અને ઓક્સિજન ધરાવતા સંયોજનનું ટકાવાર પ્રમાણ અનુક્રમે 40% , 60% છે.

2. 8 g ઓક્સિજનમાં જ્યારે 3 g કાર્બનનું દહન કરવામાં આવે ત્યારે 11 g કાર્બન ડાયોક્સાઈડ બને છે. જ્યારે 3 g કાર્બનને 50 g ઓક્સિજનમાં દહન કરવામાં આવે ત્યારે કેટલા ગ્રામ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બનશે ? રાસાયણિક સંયોગીકરણનો કયો નિયમ તમારા જવાબ માટે દિશા સૂચવે છે?

કાર્બન અને ઓક્સિજનનું દહન સમીકરણ

  C     +     O2          =>       CO2  

  1 મોલ         1 મોલ             1 મોલ 

  12g        32g            44g

• તેથી 12g કાર્બનનું દહન 32g ઓક્સિજનની હાજરીમાં થવાથી 44g કાર્બન ડાયોક્સાઈડ મળે છે.
• આથી 3g કાર્બનનું 8g ઓક્સિજનની હાજરીમાં દહન થવાથી 11g કાર્બન ડાયોક્સાઈડ મળે છે.
• જ્યારે 3g કાર્બનનું 50g ઓક્સિજનની હાજરીમાં દહન કરવામાં આવે ત્યારે 8g ઓક્સિજન બનશે.
• અને 50 - 8 = 42g ઓક્સિજન દહન થવામાં બાકી રહેશે.
• આ જવાબ નિશ્ચિત પ્રમાણના નિયમ તરફ દોરી જાય છે.

3. બહુપરમાણ્વીય આયન એટલે શું ? ઉદાહરણ આપો.

=>એક કરતા વધુ પરમાણુ ધરાવતા અયાનને બહુપરમાણ્વીય અયાન કહે છે.

ઉદાહરણ :- NH4 + એમોનિયમ આયન

CO3 - કાર્બોનેટઆયન

SO4 - સલ્ફેટ આયન

PO4 - ફોસ્ફેટ આયન

4. નીચે દર્શાવેલા સંયોજનોનાં રાસાયણિક સૂત્રો લખો :

(a) મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ

જવાબ :

સંજ્ઞા : Mg cl

વીજભાર : +2 -1

સુત્ર : Mgcl2

(b) કૅલ્શિયમ ઓક્સાઈડ

જવાબ :

સંજ્ઞા : Ca O

વીજભાર : +2 -2

સુત્ર : cao

(c) કૉપર નાઇટ્રેટ

જવાબ :

સંજ્ઞા : Cu No3

વીજભાર : +2 -1

સુત્ર : Cu(No3)2

(d) એલ્યુમિનિયમ ક્લોરાઇડ

જવાબ :

સંજ્ઞા : Al Cl

વીજભાર : +3 -1

સુત્ર : AlCl3

(e) કૅલ્શિયમ કાર્બોનેટ

જવાબ :

સંજ્ઞા : Ca CO3

વીજભાર : +2 -2

સુત્ર : CACO3

5. નીચે દર્શાવેલા સંયોજનોમાં હાજર રહેલ તત્ત્વોનાં નામ જણાવો :

(a) ક્વિક લાઈમ

જવાબ : કેલ્શિયમ (ca), ઓક્સિજન (o)

(b) હાઇડ્રોજન બ્રોમાઇડ

જવાબ : હાઈડ્રોજન (H), બ્રોમિન (Br)

(c) બેકિંગ પાઉડર

જવાબ : સોડિયમ (Na), હાઈડ્રોજન (H), કાર્બન (c) ઓક્સિજન (o)

(d) પોટૅશિયમ સલ્ફેટ

જવાબ : પોટેશિયમ (k), સલ્ફર (s), ઓક્સિજન (o)

6. નીચેના પદાર્થોના મોલર દળની ગણતરી કરો :

(a) ઈથાઈન (C2H2)

જવાબ :

= 2(C નું પરમાણુ દળ) + 2(H નું પરમાણુ દળ)

= 2(12) + 2 (1)

= 24 + 2

= 26 U

(b) સલ્ફર અણુ (S8)

જવાબ :

= 8 (sનું પરમાણુ દળ)

= 8(32)

= 256 U

(c) ફોસ્ફરસ અણુ (P4) (ફોસ્ફરસનું પરમાણ્વીય દળ = 31)

જવાબ :

= 4(Pનું પરમાણુ દળ)

= 4(31)

= 124 U

(d) હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ (HCL)

જવાબ :

= 1(Hનું પરમાણુ દળ) + 1(clનું પરમાણુ દળ)

= 1(1) + 1(35.5)

= 36.5 U

(e) નાઇટ્રિક એસિડ (HNO3)

જવાબ :

= 1(Hનું પરમાણુ દળ) + 1(Nનું પરમાણુ દળ) + 3 (Oનું પરમાણુ દળ)

= 1(1) + 1(14) + 3(16)

= 1 + 14 + 48

= 63 U

7. નીચેનાનાં દળ શું હશે ?

(a) 1 મૉંલ નાઇટ્રોજન પરમાણુ ?

જવાબ : 149

(b) 4 મોલ એલ્યુમિનિયમ પરમાણુ (એલ્યુમિનિયમનું પરમાણ્વીય દળ = 27)

જવાબ : 4 * 27

= 108g

(c) 10 મૉલ સોડિયમ સલ્ફાઈટ (Na2SO3) ?

જવાબ : 1 મોલ Na2SO3 નું દળ

= 2(Na) + 1(s) + 3(o)

= 2(23) + 1(32) + 3(16)

= 126 U

∴ 10 મોલ સોડિયમ સલ્ફાઈટનું દળ = 10 * 126 = 1260g

8. નીચેનાનું મોલમાં રૂપાંતર કરો :

(a) 12 g ઓંક્સિજન વાયુ

જવાબ :

મોલ સંખ્યા = આપેલ દળ / મોલર દળ

= 12 / 32

= 0.375 મોલ

(b) 20 g પાણી

જવાબ :

મોલ સંખ્યા = આપેલ દળ / મોલર દળ

= 20 / 18

= 1.11 મોલ

(c) 22 g કાર્બન ડાયોક્સાઇડ

જવાબ :

મોલ સંખ્યા = આપેલ દળ / મોલર દળ

= 22 / 44

= 1 / 2

= 0.5 મોલ

9. નીચેનાનું દળ કેટલું થશે ?

(a) 0.2 મૉલ ઓંક્સિજન પરમાણુ

જવાબ :

દળ = 0.2 * 16

= 3.2g

(b) 0.5 મોલ પાણીના અણુ

જવાબ :

દળ = 0.5 * 18

= 9.0g

10. 16 g ઘન સલ્ફરમાં રહેલા સલ્ફર અણુ (S8)ની સંખ્યા ગણો.

અણુની સંખ્યા = દળ / મોલર દળ * એવોગેડ્રો એક

N = m / M * No

= 16 / 256 * 6.022 * 10 23

= 0.376 * 10 23

= 3.76 * 10 22 અણુ

11. 0.051 g એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડમાં હાજર રહેલા એલ્યુમિનિયમ આયનની સંખ્યા ગણો. (સંકેત : કોઈ પણ આયનનું દળ તે જ તત્ત્વના પરમાણુના દળ જેટલું હોય છે. એલ્યુમિનિયમનું પરમાણ્વીય દળ = 27 u)
Al2O3 નું મોલર દળ

= 2(Alનું પરમાણુ દળ) + 3(Oનું પરમાણુ દળ)

= 2 (27) + 3(16)

=54 + 48

= 102 U

મોલ સંખ્યા = દળ / મોલર દળ 

     = 0.051 / 102

                 = 0.0005

                 = 5 * 10 -4 મોલ 

    1 મોલ Al2O3 માં Al3 + અયાનની સંખ્યા 

                 = 2 * 6.022 * 10 23

    5.0 * 10 -4 મોલ Al2O3 માં Al 3+ અયાનની સંખ્યા    

= 2 * 6.22 * 10 23 * 10 -4

= 6.022 * 10 20

--------------------------------------------------

👉આ સ્વાધ્યાયના  સોલ્યુશનની PDF Download કરવા માટે નીચે ક્લિક કરો

Download PDF

HOW TO DOWNLOAD PDF

👉આ સ્વાધ્યાયના  સોલ્યુશનનો યુટ્યુબ માં વિડિયો જોવા માટે નીચે ક્લિક કરો 

---Thanks for visit---